رسانه اینترنتی فانیلی

حمام سنتی از گذشته تا امروز

در گذشته سرنوشت بسیاری از اتفاقات در محل حمام‌های سنتی رقم می‌خورده است. پاکیزگی و رفع خستگی تنها یکی از کارکردهای حمام در گذشته‌های دور بوده است.

حمام سنتی در ایران نشان دهنده قدمت معماری و اهمیت نظافت در فرهنگ ایرانی است. حمام‌های سنتی نقشی چشمگیر در زندگی فردی و اجتماعی مردم در زمان‌های دور ایفا می‌کرده‌اند. این حمام‌ها تنها مکان‌هایی برای نظافت نبوده‌اند و مراسم عجیب و متعددی حول محور این مکان در میان مردم رواج داشته است. بسیاری از گفتگوهای اجتماعی و تعاملات خانوادگی و اجرای مراسمی کهن در این حمام‌ها شکل می‌گرفته است. با ما در مجله اینترنتی فانیلی همراه باشید.

اولین حمام سنتی در ایران

تاریخچه اولین حمام سنتی ایران به دوران باستان بازمی‌گردد. این بنا که به «قصر بهرام» یا «حمام سنتی قصر» معروف است، در زمان امپراتوری ساسانی که از قرن سوم تا هفتم میلادی بر ایران حکومت می‌کرد، ساخته شد. حمام سنتی قصر بهرام در استان سمنان امروزی و در نزدیکی شهر گرمسار قرار داشت. این یک حمام سنتی بزرگ متشکل از بخش‌هایی جداگانه برای مردان و زنان و یک تالار گنبدی مرکزی با کف گرم و کانال‌های آبی بوده است.

همچنین اتاق‌های کوچک‌تری برای تعویض، استراحت و مشت‌و‌مال در این حمام‌های سنتی وجود داشته است. حمام سنتی و کاروانسرای قصر بهرام یکی از مراکز مهم اجتماعی و فرهنگی ایران باستان بوده است. این مکان نه تنها مکانی برای حمام کردن و نظافت، بلکه به عنوان محلی برای تجمع مردم و معاشرت آن‌ها، انجام کارهای تجاری و استراحت نیز بوده است.

امروزه از کارونسرا و حمام بهرام تنها کاروانسرایی باقی مانده که مقصد گردشگران بسیاری در سراسر سال و به‌ویژه در پاییز و زمستان است.

نقش حمام سنتی در زندگی اجتماعی مردم

حمام‌ها اغلب با موزاییک‌های زیبا، کاشی‌کاری‌های پیچیده و تزئینات دیگر آراسته می‌شدند. این حمام‌های تاریخی نقش مهمی در جامعه ایرانی داشتند که نشان‌دهنده اهمیت پاکیزگی در فرهنگ ایرانی است.

اولین حمام ایران نه تنها مکانی برای بهداشت جسمانی بلکه مکانی برای معاشرت و پرورش حس اجتماعی بوده است. در حالی‌که امروزه دیگر حمام سنتی قصر بهرام وجود ندارد، میراث آن را می‌توان در حمام‌های سنتی که در ایران به کار خود ادامه می‌دهند، دید. این حمام‌ها با نام گرمابه نیز شناخته می‌شوند.

قسمت‌های مختلف حمام سنتی

حمام‌ها در ایران به طور معمول از اتاق‌ها و بخش‌های مختلفی از جمله اتاق گرم، اتاق سرد و اتاق بخار تشکیل شده‌اند. معماری این حمام‌ها اغلب دارای کاشی‌کاری‌های پیچیده، نقوش تزئینی و سقف‌های گنبدی شکل زیباست. معماری و ساختار حمام سنتی محیطی آرام برای گفتگو و نظافت و تفریح در آن واحد را فراهم می‌کرده است.

حمام سنتی متشکل از دو خزینه آب ولرم و گرم بود که مشتریان ابتدا وارد خزینه ولرم شده و بدن خود را شستشو می‌دادند، بعد از آن وارد خزینه گرم شده و کار استحمام نهایی و غسل را کامل می‌کردند.

اگرچه ممکن است جزییات خاص اولین حمام سنتی ساخته شده در ایران نامشخص باشد، سنت حمام‌ و اهمیت فرهنگی حمام‌های جمعی قرن‌ها در جامعه ایرانی ریشه عمیقی داشته است. امروزه در مناطق مختلف ایران هنوز هم می‌توانید از حمام‌ سنتی استفاده کنید و با آئین‌های دیرین حمام کردن آشنا شده و در میراث غنی فرهنگی کشور غرق شوید.

تاریخچه حمام سنتی عمومی

تاریخچه حمام‌ها (حمام عمومی) در ایران به قرن‌ها قبل برمی‌گردد و با میراث فرهنگی غنی این کشور آمیخته است. حمام سنتی به‌عنوان نشانه‌ مهم اجتماعی، فرهنگی و معماری در سراسر ایران نشان‌دهنده تأثیر سلسله‌ها و دوران‌های مختلف بوده‌اند.

سنت استحمام عمومی در ایران را می‌توان به دوران باستان و متاثر از تمدن ایرانی و تاکید آن بر نظافت و بهداشت تلقی کرد. با این حال، توسعه حمام‌ها به عنوان سازه‌های معماری متمایز در طول دوره اسلامی، به ویژه از قرن دهم به بعد شکوفا شد.

در دوره سلجوقیان و صفویه، حمام سنتی در شهرها و شهرستان‌های ایران رواج بیشتری پیدا کرد و به عنوان فضاهای اجتماعی مهم برای زنان و مردان دارای کارکرد بود.

حمام سنتی نه تنها مکانی برای حـمام کردن، بلکه مرکزی برای معاشرت، انجام تجارت و لذت بردن از فعالیت‌های اوقات فراغت بود. عصر قاجار در قرن ۱۹  و اوایل قرن ۲۰  شاهد تحولات بیشتری در طراحی و ساخت حـمام سنـتی بود.

بسیاری از حمام‌های تاریخی که هنوز هم وجود دارند مربوط به این دوره هستند. این حمام‌ها اغلب دارای ساختارهای بزرگتر و استادانه‌تری بودند که عناصر معماری سنتی ایرانی را همراه با تلفیقی اروپایی در خود جای داده بودند.

قدیمی‌ترین حمام‌های ایران

برخی از قدیمی‌ترین نمونه‌های حـمام سـنتی در ایران که همچنان می‌توانید از فضای داخلی یا خارجی آن‌ها بازدید کنید، عبارتند از: حـمام فین و حـمام سلطان امیراحمد در کاشان، حـمام شیخ بهایی در اصفهان، حمام وکیل در شیراز و حمام گنجعلی خان در کرمان. برخی از این حمام‌های سنتی امروزه به موزه تبدیل شده‌اند و برخی دیگر توسط افراد و اشخاص به رستوران‌ها و مراکز فرهنگی مستقلی بدل شده اند.

حمام در گذر زمان

با گذشت زمان، با ورود لوله‌کشی مدرن و تغییر هنجارهای اجتماعی، محبوبیت حمام‌ سنتی کاهش چشم‌گیری یافت. با این حال، تلاش‌هایی برای حفظ و بازسازی این حمام‌های تاریخی با شناخت اهمیت معماری و فرهنگی آنها صورت گرفته است.

امروزه، بازدیدکنندگان همچنان می‌توانند جذابیت حمام‌های ایرانی را در شهرهایی مانند اصفهان، شیراز، کاشان و یزد تجربه کنند، جایی‌که حمام‌های بازسازی‌شده نگاهی اجمالی به گذشته دارند و فرصتی برای تعامل با میراث فرهنگی ایران را فراهم می‌کنند.

سنـت حـمام در ایران نه تنها نشان دهنده اهمیت بهداشت است، بلکه یادآور جنبه‌های اشتراکی حـمام است، جایی‌که افراد با پیشینه‌های مختلف دور هم جمع می‌شوند تا همزمان با پاکسازی بدن استراحت کرده و با شرکت در  تعاملات اجتماعی حس تعلق خود را تقویت و تجربیات مشترک رقم بزنند.

با دوستان خود به اشتراک بگذارید

بیشتر بخوانید

رویدادهای ویژه

به زودی رویدادهای ویژه در این مکان برای شما قابل نمایش خواهد بود.

طنز و سرگرمی

فرهنگی هنری

پیشنهاد ویژه

ورزشی

کسب و کار

خرید خوب

رویدادها